Zemin etüdünden beton sınıfına, düzensizliklerden denetime kadar Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin güvenli bir ev için ortaya koyduğu temel kuralları sade bir dille anlattık.
6 Şubat 2023 depremleri, bölgemizde yapı güvenliğinin ne kadar hayati olduğunu acı bir şekilde gösterdi. Yeni bir ev alırken, arsanıza bina yaptırırken veya kentsel dönüşüm kararı verirken Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) hakkında temel bilgilere sahip olmak, doğru soruları sormanızı sağlar. Bu yazıda yönetmeliğin ev sahiplerini doğrudan ilgilendiren başlıklarını sade bir dille özetledik.
1. Her şey zeminle başlar
TBDY 2018, binanın oturduğu zeminin özelliklerini deprem hesabının merkezine koyar. Zemin etüdü ile yerel zemin sınıfı ZA (sağlam kaya) ile ZF (özel inceleme gerektiren zemin) arasında belirlenir. Bu sınıflandırmada zeminin üst 30 metresindeki ortalama kayma dalgası hızı (Vs30) gibi parametreler kullanılır. Zemin ne kadar zayıfsa, deprem etkisi o kadar büyür ve taşıyıcı sistemin buna göre güçlendirilmesi gerekir.
Ev alırken satıcıdan veya müteahhitten zemin etüt raporunu görmek isteyebilirsiniz. Bu rapor ruhsat dosyasının zorunlu bir parçasıdır.
2. Beton ve donatı kalitesi
Yönetmelik, betonarme binalarda en az C25 sınıfı beton kullanılmasını şart koşar. Uygulamada birçok proje C30 ve üzeri betonla tasarlanır. Donatıda ise nervürlü ve süneklik özellikleri tanımlanmış çelik (B420C, B500C) kullanılır. Eski binalarda sıkça rastlanan düz donatı ve düşük dayanımlı beton, deprem performansını ciddi şekilde düşürür.
Şantiyede nasıl kontrol edilir?
- Hazır beton dökümlerinde yapı denetim firması tarafından numune alınır ve laboratuvarda test edilir.
- Döküm öncesinde donatı yerleşimi, sıklaştırma bölgeleri ve etriye kancaları kontrol edilir.
- Beton, vibratörle yerleştirilir ve kür süresince sulanarak korunur.
3. Düzenli taşıyıcı sistem
Depremde en iyi performansı, planda ve düşeyde düzenli olan binalar gösterir. Yönetmelik, aşağıdaki düzensizlikleri tanımlar ve sınırlandırır:
- Yumuşak / zayıf kat: Zemin katın dükkân vb. amaçlarla duvarsız ve yüksek bırakılması
- Burulma düzensizliği: Perde ve kolonların planda dengesiz dağılması
- Kısa kolon: Bant pencereler veya yarım duvarlar nedeniyle kolonun serbest boyunun kısalması
- Taşıyıcı eleman sürekliliğinin bozulması: Üst kattaki kolonun alt katta bir kirişe oturtulması
Satın alacağınız veya yaptıracağınız binada bu düzensizliklerin olup olmadığını bir mühendise danışmanızı öneriyoruz.
4. Bina önem sınıfı ve deprem tasarım sınıfı
Yönetmelik; hastane, okul gibi deprem sonrası kullanılması gereken yapılar için daha yüksek güvenlik seviyeleri öngörür. Konutlarda ise binanın yüksekliği ve bulunduğu yerin deprem tehlikesi birlikte değerlendirilerek bir deprem tasarım sınıfı belirlenir. Deprem tehlikesi, AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden parsel bazında sorgulanabilir.
5. Tadilatta taşıyıcıya dokunmayın
İyi tasarlanmış bir bina bile, sonradan yapılan bilinçsiz tadilatlarla riskli hâle gelebilir. Kolon kesmek, perde duvarda kapı açmak veya kirişe müdahale etmek kesinlikle yapılmamalıdır. Taşıyıcı sisteme dokunan her değişiklik statik proje ve belediye onayı gerektirir.
Kontrol listesi: Yeni bir ev alırken sorun
- Yapı ruhsatı ve iskân belgesi var mı, hangi yıl alındı?
- Zemin etüt raporunda zemin sınıfı nedir?
- Hangi beton sınıfı kullanıldı, beton test sonuçları mevcut mu?
- Yapı denetim firması kimdir?
- Zemin katta yumuşak kat oluşturan bir dükkân veya otopark düzenlemesi var mı?
Tria Proje Yapı olarak tüm projelerimizi TBDY 2018 esaslarına göre tasarlıyor, beton test sonuçlarını ve saha kontrol kayıtlarını işverenlerimizle şeffaf şekilde paylaşıyoruz.
